İnsanların maddi açıdan, düşünsel
ve yaşamsal açıdan bir takım gereksinimleri vardır; toplumunda
ortak gereksinimleri vardır. Herkes, kişisel gereksinimleri
tek başına sağlayamaz. Toplumun üyelerinden her biri, bir
iş, bir şey yapar. Bütün bu işler her insanın ve toplumun
gereksinimlerini sağlar.
Demek oluyor ki, bir toplumun ve üyelerinin işleri, bireyleri
arasında bölünmüştür. Buna iş bölümü derler.
İş bölümü uygarlığın her evresinde vardı ve vardır. İlkel
kavimlerde, köklü bir düzenleme ile işler kadınla erkek
arasında bölünmüştür.
Erkek, av gibi hayvansal yiyecekleri, kadında meyve toplamak,
tarımla uğraşmak gibi bitkisel yiyecekleri sağlama işlerini
yaparlardı. İşlerin böyle bölünmüş olması, kadınla erkeğin,
yeteneklerine göre değildi.-----Tamamen dinsel bir anlayışa
dayanıyordu, bir takım boş inançlar yüzündendi. Bugün bile
Afrika da vardır. Örneğin kadının ineğe dokunması iyi sayılmayan
bir şeydi. Kadınlar fıstık yağı çıkarırken erkeklerin orada
bulunması günahtır. Bunun yanı sıra ilkel insan topluluklarında,
şu türlü de bir iş bölümü oldu: Örneğin kimi oynaklar, yalnız
çömlekçilik, kimileride yalnız silah yaparlardı.
Esnaf topluluklarının kurulduğu dönemde iş bölümü arttı.
Çünkü her esnaf topluluğu bir ,iş görüyordu. Kimileyin aynı
işleyemcilik dalı bir çok kollara ayrılır; marangozluk,
doğramacılık gibi. Dahası bir işleyemcilik dalına ait işler,
ayrı, ayrı insanlara gördürülür; Örneğin odun ilkin oduncular,
sonra bıçkıcılar, sonra doğramacılardan geçer. Bugünkü büyük
sanayi çağında ise, iş bölümü çok ileri gitmiştir. Her ülkede
binlerce, üretim alanı vardır. İş bölümü maddi işlerde olduğu
gibi, düşünsel ve siyasal, yönetimle ilgili işlerde de artmıştır;
Örneğin bilim her biri, başlı başına bir konu ve yönteme
sahip birçok bölümlere, birimlere ayrıldı. Bir kişinin bir
bilimi bütünüyle kavramasına artık olanak kalmadı.
İş bölümünü geliştiren etkenlerden başında nüfus çoğunluğu
gelir. Sanat ve mesleklerin çoğunluğu ve bunların ayrı,
ayrı kişiler tarafından yapılması, yani iş bölümü sayesinde
yaşam koşulları kolaylaştırılıp dayanılabilir bir duruma
getirilebilmektedir. Aynı zamanda büyük uzmanların yetişmesi,
yaratıcılıklar ve ilerlemeler hep bu yolla olmaktadır. İş
bölümü insanlar arsında var olan doğal ve tarihten gelen
bağlara yeni birçok güçlü bağlar katmıştır. Bu yeni bağlar,
insanlara birbirlerinin eksiklerini tamamlatan ve yalnız
bugünleri değil, yarını kurtarmayı amaçlayan bağlardır.
***Atatürk 'ün yazdığı Yurttaşlık
Bilgileri metinlerindeki; [351 (1)] bu ve bundan sonra sürüp
gidecek olan köşeli ayraç içindeki bu sayılar, Türk Tarih
Kurumu 'nca 1969 yılında yayımlanan Prof. Afetinan 'ın "Medeni
Bilgiler" kitabında Atatürk 'ün el yazılarının yer
aldığı sayfa ve bölümleri göstermektedir.
