|
Taha AKYOL
3 KASIM 2005
MİLLİYET
Atatürk ve Şeyhülislam
ATATÜRK yaşasaydı, yabancı bir şirkete, "tekel olma imtiyazı" verir
miydi? Çevremde bir mini anket yaptım, hemen herkes "hayır" dedi.
Aslında Atatürk veya başka bir siyasi, felsefi, dini önder yaşasaydı
hangi konuda ne yapardı, bilemeyiz.
"Yaşasaydı şöyle yapardı" diye çok konuşmamızın sebebi, zihnimizdeki "Atatürk"
imajı açısından bugünkü olaylara bakmamızdır.
Demek ki, "zihnimizdeki Atatürk" imajı "yabancılara imtiyaz vermiyor".
Benzer bir mantıkla, mesela Yekta Güngör Özden, Anayasa Mahkemesi
Başkanı iken "Özelleştirme Atatürkçü ekonomiye aykırıdır" diye hukuki
görüş yazmıştı!
Düz mantık: 6 Ok'un bir maddesi "devletçilik"tir, öyleyse özelleştirme "Atatürkçü
ekonomi"ye(?!) aykırıdır!
ŞİMDİ zihnimizdeki imajı bırakıp 'reel'e bakalım. 2 Haziran 1929, "Kibrit
ve Çakmak Tekeline Dair Kanun" ile kibrit ve çakmak üretimi devlet
tekeline alınıyor.
Bu arada Ankara "Merkez Bankası"nı da kurmaya çalışıyor. Bunun için
birçok "yabancı uzman" getiriliyor! İnönü ile Bayar'ın görüşleri
çatışıyor, falan...
Sonunda bir modelde karar kılınıyor. Ama Merkez Bankası'na 25 milyon (evet
milyon) dolar sermaye lazım. Elde avuçta yok; üstelik kriz dönemi...
Bakın Prof. İlhan Tekeli ve Selim İlkin, "Merkez Bankası" adlı
kitaplarında ne yazıyor?
"Merkez Bankası'nın dış finansman ihtiyacının büyük bir bölümü ise, The
American-Turkish Investment Corporation (ATIC) ile yapılan kibrit
imtiyaz anlaşması neticesinde sağlandı. Bu Amerikan şirketi, dünya
kibrit piyasasının o dönemdeki en önemli firmalarından biri olan Swedish
Match Company adlı İsveç şirketinin alt kuruluşlarından biriydi..."
Böylece:
"Türkiye; kibrit, çakmak ve benzeri tutuşturucuların üretim, ithal,
ihraç ve satış haklarını, 1 Temmuz 1930 tarihinden itibaren, 25 yıl için
ATIC'e vermekteydi..."
Karşılığında kredi alıyorduk, ATIC İstanbul'da bir kibrit fabrikası
kuracak, ayrıca yılda 1 milyon 750 bin dolar kira ödeyecekti.
(Sf.305-311)
İmaj ve realite farkı!
OSMANLI İslami kuralları uyguluyordu; öyleyse 'faizsiz ekonomi' vardı!
Acaba öyle mi?
İllegal tefecilik ayrı bir mesele... Şeyhülislam Ebussuud Efendi faizle
çalışan para vakıflarını onayladığı gibi, yüzde onu aşmayan faize de
cevaz vermişti. Dogmatik İmam Birgivi de dini çiğniyor diye Ebussuud
Efendi'ye saldırmıştı! Tarihteki meşhur tartışmadır bu.
Çok önemli bir zihniyet sorunu: Hayatın ve tabiatın gerçekleriyle,
zihnimizdeki imajların farklı oluşu!
Bir "kurgulanmış Atatürk" vardır, ideolojiktir, adeta metafiziktir! Bir
de "tarihteki Atatürk" vardır; reeldir, pragmatiktir. Birincisi "doktrin",
ikincisi muazzam bir "tecrübe"dir. Bizim için ikincisi daha öğretici,
daha ufuk açıcıdır.
Fuat Köprülü de "fıkıh kitaplarındaki İslam"la, "tarihteki İslam"ın
farkına dikkat çekerdi.
Bilimsel düşünce zihnimizdeki şu veya bu imajı evirip çevirip
tekrarlamak değildir.
Bilimsel düşünce, "zihnimizin dışındaki" reel olguları, verileri ve
meçhulleri araştırmaktır; bu da hoşgörü ve özgürlük gerektirir;
militanlıktan uzak, ihtiyatlı bir dil ile mümkündür.
Bağnazlıktan, militanlıktan uzak,
hoşgörülü, açık ufuklu yarınlar için bayram sevinci diliyorum. Bayramınızı
kutluyorum.
|